Tlen – podstawa życia

Tlen – podstawa życia

Podstawę życia ryb, oprócz wody i pożywienia, stanowi tlen. I chociaż z chemicznego punktu widzenia woda składa się z cząsteczki tlenu i dwóch cząsteczek wodoru – wiele zbiorników cierpi na brak tlenu – tego życiodajnego gazu. Paradoks? Tylko pozorny, gdyż organizmom wodnym potrzebny jest „wolny” tlen, nie związany z wodorem. Dostaje się on do woćły bądź bezpośrednio z atmosfery, bądź w procesie asymilacji (fotosyntezy), podczas którego rośliny zielone wchłaniają przy udziale światła dwutlenek węgla (CO2), wydzielając wolny tlen.

Ilość rozpuszczonego w wodzie tlenu zależy od jej temperatury oraz od ciśnienia atmosferycznego, przy czym temperatura (w porach roku i porach dnia) zmienia się znacznie częściej niż ciśnienie i ma znaczenie decydujące. I tak na przykład: przy stałym ciśnieniu – w temperaturze +5°C w 1 litrze wody rozpuszcza się 12,3 mg gazu, w temperaturze +15°C – 9,7 mg/l, a w temperaturze + 25°C – zaledwie 8,1 mg/l. A więc niedobór tlenu w wodzie może powstawać z dwóch przyczyn: zbyt wysokiej temperatury lub pokrywy lodowej, która nie przepuszcza światła niezbędnego w procesie fotosyntezy oraz odcina atmosferę od wody hamując przenikanie tlenu do górnych warstw wodnych.

Ze względu na te wszystkie uwarunkowania w lepszej sytuacji tlenowej są wody płynące, do których – dzięki wartkiemu nurtowi – więcej gazu przenika z atmosfery, które zazwyczaj mają niższą temperaturę, które wreszcie wolniej pokrywają się lodem niż wody stojące.

W dotlenianiu wód w jeziorach ważną rolę odgrywa wiatr, któiy przemieszcza w głąb zbiorników duże masy lepiej dotlenionej wody powierzchniowej. Falowanie wody również poprawia bilans tlenowy, zwiększając powierzchnię styku lustra jeziora z atmosferą.

W mieszaniu się wód ważną funkcję przypisujemy również różnicy temperatur. Woda uzyskuje największą gęstość (jest najcięższa) w temperaturze +4°C. Dzięki temu powstaje zjawisko termicznego mieszania się wód w jeziorze. I tak latem przy powierzchni woda osiąga temperaturę około +20°C, przy czym temperatura maleje wraz z głębokością, by przy dnie osiągnąć +4°C i największą gęstość. Jesienią warstwy powierzchniowe ulegają ochłodzeniu, stają się cięższe i wędrują w kierunku dna. Jesienne krążenie ustaje, gdy woda w całym jeziorze osiągnie temperaturę +4°C, a więc maksymalny ciężar. Później przymrozki ochładzają powierzchnię do 0°C, a w pobliżu dna woda jest cieplejsza. Tworzy się uwarstwienie zimowe. Wiosną znów obserwujemy wyrównanie termiczne, poprzedzone (podobnie jak jesienią) okresem intensywnego mieszania się warstw wody.

Zależnościami tlenowymi w wodach warto zająć się tak szczegółowo dlatego, że w wielu przypadkach decydują one o występowaniu poszczególnych gatunków ryb. Pstrągi, na przykład, rzadko spotkać można w jeziorach przede wszystkim dlatego, że potrzebują do życia dwa razy więcej tlenu niż karpie – stąd środowiskiem ich życia są zimne, bystro płynące potoki i rzeki.

Oprócz tlenu bardzo ważną rolę w wodzie pełni jeszcze inny gaz -dwutlenek węgla (CO2), podstawowy składnik tkanek roślinnych. Z dwutlenku węgla rośliny uzyskują węgiel we wspomnianym już procesie fotosyntezy, podczas którego powstaje również wolny tlen.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *